Auteur: badus Pagina 1 van 3

Bodemdaling remmen in veenbodems

Hoe voorkomen we veenafbraak en bodemdaling in Flevoland? Deze vraag is met de huidige droogteperiodes actueler dan ooit. Acacia Water onderzocht in het project Spaarwater Flevoland het tegengaan van veenafbraak met infiltrerende drains en schreef hier een toegankelijk rapport over. Ik mocht een (bescheiden) bijdrage leveren aan dit onderzoek, met profielkuil-onderzoek naar de bodemstructuur en -verdichting.

Schematische weergave van de infiltratiedrains op het proefveld in Nagele (bron: Acacia Water).

Of het mogelijk is de grondwaterstand in veen hoog te houden blijkt sterk afhankelijk van de lokale bodemopbouw. Grondwaterstand is slechts één van meerdere factoren die veenafbraak beïnvloeden. Ook bodemstructuur en gewasverdamping spelen een belangrijke rol.

Frouke Hoogland (Acacia Water)

Droogte in Nederland

Voor het 3e jaar op rij droogte in Nederland. Een beetje regen in de weersverwachting voor komend weekend verandert daar weinig aan. Vooral op de zandgronden is het tekort al nijpend: de gewasgroei is beperkt, beken vallen droog en de natuur snakt naar een beetje water. Het klimaat verandert en we hebben geen invloed op het weer, maar we kunnen ons wel aanpassen aan langere periodes met droogte. Hoe? Een paar oplossingen, op verschillende niveaus:

  • Privé: zuiniger omgaan met drinkwater. Geen tuintjes besproeien met bronwater uit de kraan, maar met regenwater uit een regenton. En accepteren dat een groen gazon soms een beetje geel kleurt.
  • Landbouw: water vasthouden zo lang het kan, omslag maken naar gewassen die een beetje droogte aankunnen. In het vroege voorjaar accepteren dat het land een beetje natter blijft en daarna profiteren van de toegenomen fotosynthese.
  • Waterbeheer: Nederland anders inrichten. Niet alle regen die valt meteen afvoeren, maar zo lang mogelijk vasthouden. Grondwatervoorraden herstellen door een minder intensief ontwateringsstelsel met ondiepere sloten en greppels . Veranderingen in het weer opvangen met een robuuster watersysteem dat zowel droge als natte perioden aan kan.
Gemiddeld neerslagtekort in Nederland op 17 mei 2020 (bron: KNMI).

Volkskrant schrijft over Badus

Nou ja, over de oorsprong van de Rijn, aan de voet van de berg de Badus (2928 m). Een leuk artikel over de bron van misschien wel de belangrijkste rivier van Europa. De Rijn ontspringt in de Zwitserse Alpen bij de berg waar Badus Bodem & Water haar naam aan ontleend. Volkskrant-redacteur Noël van Bemmel ging naar de Rheinquelle bij de Tomasee en dook zelfs in het bergmeertje. Een prestatie op zich, want de hüttenwirt van de Badushütte heeft zich nog nooit in het ijskoude water gewaagd. Ik heb het zelf vroeger alleen als kind gedaan, om me na de plons zo snel als mogelijk aan het vuurtje dat mijn opa stookte te verwarmen.

In het artikel staat nog een mooi folkloristisch verhaal over het ontstaan van de Rijn, uit de mond van de curator van het museum van Sedrun: “Op een nabijgelegen Alp konden herders hun koeien niet meer zien door een grote zwarte wolk die dagelijks bleef hangen. Tot de dapperste onder hen op het dak van de hut klom en de hele wolk omarmde. Als een luchtballon werd de herder meegenomen tot hij bleef hangen aan de Badusberg waar hij de zwarte wolk in een meertje dunkte: de Tomasee.”

https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/reisredacteur-noel-van-bemmel-duikt-in-de-bron-van-de-rijn~b2ae0957/

Bodemstructuur en verdichting

Verandert de bodemstructuur als gevolg van waterinfiltratie via drains? Dat is de vraag die leeft bij het inzetten van maatregelen om bodemdaling tegen te gaan. Bodemdaling ontstaat doordat veen in contact komt met zuurstof en oxideert. Dit leidt tot schade voor infrastructuur, woningen, leidingen en de landbouwsector. Daarom heeft Flevoland het Actieplan Bodem & Water in het leven geroepen. Acacia Water voert binnen dit plan het project Spaarwater Flevoland uit, met een proef om via systeemgerichte drainage bodemdaling te vertragen. Acacia Water heeft Badus Bodem & Water gevraagd het effect op de bodemstructuur en eventuele verdichting te onderzoeken. Een goede bodemstructuur is belangrijk voor de akkerbouw, omdat een goede zuurstof- en watervoorziening essentieel is voor de groei van planten. Met dit bodemonderzoek draagt Badus bij aan innovatief onderzoek naar wateroplossingen voor de toekomst.

Bodemonderzoek in een profielkuil bij het proefperceel met uiten in Nagele. De bovenste 40 cm bestaat uit zavel, daaronder begint via enkele sedimentaire laagjes zand en klei de veenondergrond. In het veen zijn de intacte en ongeoxideerde boomstammen nog duidelijk zichtbaar.
Bodemonderzoek in een profielkuil bij het proefperceel met uiten in Nagele. De bovenste 40 cm bestaat uit zavel, daaronder begint via enkele sedimentaire laagjes zand en klei de veenondergrond. In het veen zijn de intacte en ongeoxideerde boomstammen nog duidelijk zichtbaar (foto: Joris Schaap).

Geohydroloog ACSG

Voor de AdviesCommissie Schade Grondwater (ACSG) doe ik onderzoek naar droogteschade als gevolg van grondwateronttrekkingen. De Waterwet biedt iedereen de mogelijkheid die schade denkt te ondervinden van een grondwaterwinning, een onderzoek in te laten stellen naar deze schade. De provincies hebben hiervoor de landelijke en onafhankelijke ACSG opgericht, die de onderzoeken uitvoert en een advies over de schade uitbrengt. Als de schade het gevolg is van een grondwateronttrekking, moet de onttrekker (zoals een drinkwaterbedrijf) de schade vergoeden. Door heel Nederland voer ik geohydrologisch onderzoek uit naar droogteschade in de landbouw of gebouwschade als gevolg van verzakkingen.

Bezwaar grondsoortenkaart

Voor het mestbeleid in Nederland zijn gebruiksnormen opgesteld voor het bemesten van gras- en bouwland. Deze normen zijn afhankelijk van de grondsoort: of een perceel uit klei-, veen- of zandgrond bestaat maakt uit voor de hoeveelheid mest die erop mag. Voor heel Nederland is voor elk perceel vastgelegd onder welke grondsoort het valt, gebaseerd op bodemkarteringen uit het verleden. Soms klopt die aanwijzing niet, bijvoorbeeld bij de overgang van zandgebied naar klei. In de gevallen dat een agrariër denkt dat de grondsoort verkeerd is geïnterpreteerd, kan er bezwaar gemaakt worden op de grondsoortenkaart. Daarvoor moet een bodemkundige kartering van het perceel uitgevoerd worden, om de verdeling en diepteligging van klei, veen en zand vast te stellen. Badus Bodem & Water voert dit bodemonderzoek uit en helpt agrariërs daarmee met een betere benutting van meststoffen.

Een onderzocht perceel in West-Brabant in de buurt van Etten-Leur. Op de overgang van het dekzandgebied naar het zeekleigebied is zowel zand als klei afgezet. In dit geval bestond het hele perceel uit minimaal 40 cm klei in de bovenste 80 cm, waarmee het als kleigrond classificeert in plaats van zand zoals op de grondsoortenkaart staat. Met de resultaten van het bodemonderzoek en het bezwaar van de akkerbouwer zal de kaart hier aangepast worden.

Natuurontwikkeling Benedictus

Badus Bodem & Water verkent samen met MLG Gebiedsontwikkeling de natuurpotentie in de ‘Benedictus’, een gebied tussen Tilburg en Oisterwijk. De Provincie Noord-Brabant heeft gronden in dit beekdal van de Voorste Stroom aangewezen voor het Natuurnetwerk Brabant (voormalige ecologische hoofdstructuur). Hier zijn percelen aangekocht om natuur van te maken. De Stichting Duurzaamheidsvallei vraagt met behulp van het Groenontwikkelfonds Brabant (GOB) om de ontwikkelkansen voor natuur in dit gebied te onderzoeken. Daarvoor verzorgt MLG de ecologische verkenning en voert Badus de bodemkundige en hydrologische inventarisatie uit. Zo weten we straks waar de beste kansen liggen voor natuur en landschap en kan dit fraaie gebied een nieuwe impuls krijgen.

Kaart van het oppervlaktewater in de ‘Benedictus’, een gebied in het dal van de Voorste Stroom tussen Tilburg en Oisterwijk.

Waterwijzer Landbouw

Wageningen Environmental Research (WEnR, het voormalige Alterra) ontwikkelt de Waterwijzer Landbouw (WWL), een instrument voor het bepalen van gewasopbrengsten als gevolg van hydrologische veranderingen. Deze veranderingen kunnen worden veroorzaakt door waterbeheer, herinrichtingsprojecten, (drink)waterwinningen of het klimaat. De Waterwijzer Landbouw geeft een reproduceerbare inschatting van droogte-, nat- en zoutschade en moet de verouderde maar nog steeds gebruikte HELP-tabellen vervangen.

Joris Schaap is betrokken bij de ontwikkeling van WWL, waarbij zijn kennis van de agrarische praktijk en onverzadigde zone van pas komt om de schadefuncties te kwantificeren. Joris richt zich op de verdamping van akkerbouwgewassen, groeistadia en het omzetten van akkerbouwmatige beslismomenten naar modelmatige parameterisatie in het model Soil, Water, Atmosphere and Plant (SWAP).

Droogteschade bij suikerbieten in de Noordoostpolder tijdens de droge zomer van 2018

De Waterwijzer Landbouw wordt dé nieuwe standaard voor het bepalen van landbouwschade in Nederland en is gemaakt voor waterbeheerders, beleidsmakers, landbouw- en natuurorganisaties, adviesbureaus en andere partijen die in het landelijk gebied werken. Meer informatie kunt u vinden op de website van WWL.

Bodemkartering Hazelbekke, Mosbeek en Springendal

Uitsnede van de bodem- en grondwatertrappenkaart bij de Mosbeek.

Badus Bodem & Water heeft in samenwerking met Ebbing Kiestra Bodemadvies een gedetailleerde bodem- en grondwatertrappenkartering opgesteld voor het Natura2000-gebied Springendal – Dal van de Mosbeek in Noordoost-Twente. In de stroomgebieden van Hazelbekke, Mosbeek en Springendal is circa 157 ha landbouwgrond gekarteerd en zijn 10 zogenaamde raaien geboord, die een beeld vormen van de ondergrond en grondwaterstroming in het gebied. Wij stonden versteld van dit mooie gebied met natuurlijke beken, eeuwenoud cultuurlandschap, bijzondere natuur en fraaie Twentse hoeves. De ondergrond bleek zeer heterogeen, met een grote verscheidenheid aan bodemtypen: van oude keileem en tertiaire kleigronden tot podzolgronden en enkeerdgronden. Het gestuwde karakter van het gebied maakt de grondwaterstroming complex, waarbij soms op korte afstand kletsnatte tot zeer droge plekken zijn aangetroffen. Deze gedetailleerde informatie is omgezet in een actuele bodem- en grondwatertrappenkaart op schaal 1:10.000, en levert onmisbare informatie voor de onderbouwing van hydrologische en landbouwkundige maatregelen voor opdrachtgever LTO Noord.

Monitoringsplannen PAS Noord-Brabant

Voor het volgen van natuurontwikkeling moeten provincies in Nederland Natura2000-gebieden met kwetsbare natuur monitoren. In het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) is niet alleen stikstof (eutrofiëring of vermesting) van belang, maar moeten talloze andere procesindicatoren gemeten worden om de status van de natuur en de effectiviteit van natuurherstel-maatregelen te volgen. Provincie Noord-Brabant heeft MLG Gebiedsontwikkeling en Badus Bodem & Water gevraagd om PAS-monitoringsplannen voor twee Natura2000-gebieden op te stellen: ‘Strabrechtse Heide & Beuven’ en ‘Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek’. Badus Bodem heeft de hydrologische en bodemchemische monitoringsinput voor deze plannen geleverd.

De provincie is niet de enige die belang heeft bij goede monitoring: Heineken meet om de onttrekking van grondwater voor de bierproductie te volgen.

 

Pagina 1 van 3

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén